Віталь Канстанцінавіч Цьвірка
Артыкул В.У. Вайцэхоўскай

        Ён нарадзіўся 1(14) лютага 1913 года ў вёсцы Радзеева (цяпер гэта ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці) у сям’і настаўнікаў. Спрыяльнасць асяродка падмацоўвалася тым, што ў доме была добрая бібліятэка, бацька захапляўся мастацгвам, сцены ўпрыгожвалі рэпрадукцыі твораў расійскіх мастакоў. 3 цягам часу хлопчык пачаў маляваць і сам. Потым пераезды сям’і ў Гомель, Мінск. Тут пачынаецца суцэльны ланцуг нешэраговых мастакоў-асобаў, у якіх атрымліваў мастацкую адукацыю і падтрымку Цвірка. У школы — гэта Міхась Станюта, Анатоль Тычына; па-за школай — Кандрат Атраховіч (Крапіва); у Віцебскім масгацкім тэхнікуме, дзе юнак вучыўся з 1929 па 1932 год, — I. Ахрэмчык, Л. Лейтман, В. Руцай, У. Хрусгалёў, М. Эндэ, Ф. Фогт; у маскоўскім Мастацкім інстытуце (1935 - 1942 гадах) - С. Герасімаў, П. Пакаржэўскі, Г. Ражскі, Б. Іагансон, А. Дайнека, I. Грабар. Няма падставаў лічыць Цвірку падобным менавіта да якога-небудзь з ягоных настаўнікаў, але, бадай, ён узяў, свядома ці не, ад кожнага тое, што адпавядала ягоным творчым патрэбам. Паступова гэтыя інгрэдыенты сплавіліся пераўтварыліся ў новую якасць, уласную творчасць Цвіркі. Гэта адбылося не хутка і не адразу. Тым больш што час тады быў зусім неспрыяльны для востраіндывідуальных мастакоўскіх выхазванняў, быў час «квітнення» аднога на ўсіх таталітарнага сацыялістычнага рэалізму.
         Шкада, што няшмат захавалася даваенных твораў Цвіркі. Але, калі меркаваць па наяўных, ды па ягоных эцюдах з самаркандскай эвакуацыі, ды па першых пасляваенных мінскіх эцюдах, дык як мастака яго яшчэ ў пэўным сэнсе не было. Быў добры вучань з відавочнымі здольнасцямі каларыста. Гэтыя творы быццам зародкі, часам ніякаватыя, часам шматабяцальныя, якія маглі ў далейшым і не развіцца. Будучы Цвірка ёсць у двух сакавіцкіх краявідах 1947 года -меланхалічным і бадзёрым, якія адрознівае выключны каларызм.
         Эвалюцыя мастака відавочная і імклівая асабліва ў такіх «тэматычна» падобных творах, як «Талыя воды» 1961 года і «Вясна» 1975-га; «Вечар пасля дажджу» 1955 года і «На возере Свір» 1962-га. Ад дакладнага, таленавітага, але ўсё ж такі крыху літаратурнага пераказу прыроды да прамога ўвасаблення яе сутнасных з’яваў душы. Цвірка аднолькава пераканаўча ўзнаўляе пранізлівую, ветравую прастору ў «Заслаўі» (1977), душную спякоту лета ў пейзажы «У Пясках. Лета» (1966), местачковую прыстойнасць і самазадаволенасць «Браслава» (1966), ціхую, развітальную мудрасць «Ружовага дня»(1982), запаленне прыроды ад ваеннага болю ў «Ганчы - зямлі партызанскай» (1969), кранутую смуткам веліч у «Родным краі» (1968), захапляючую, магутную радасць абуджэння зямлі ў «Сакавіцкім сонцы» (1982), старажытную, вытанчаную і самадасгатковую духоўнасць «Каложы» (1969). А пейзаж «Стоўбцы» (1968) увогуле ўтрымлівае такі вялікі змест, што ў літаратуры яго можна параўнаць толькі з жанрам рамана-эпапеі. Мастак часта ўзмацняў у творах прыроднае гучанне колеру, надаваў яму дэкаратыўнасць. Але цудоўным чынам абагульнены колер не губляў багацця, разнастайнасці прыродных фарбаў, а канцэнтра- ваў іх, дадаткова праяўляў той ці іншы пейзажны вобраз. Цвірка злучаў у вялікіх карцінах праўдзівую непасрэднасць першага ўражання і рамантычную ўзвышанасць адрэфлектаванага перажывання прыроды.
         Цвірка - шчаслівы прыклад мастака, які развіваўся. «не сыходзіў з дыстанцыі» ўвесь свой доўгі век. Быў хоць і няроўны, але на ўзроўні. Апошнім дзесяцігодцзем жыцця ён захапіўся нацюрмортам. Творы гэтага жанру вы- значаюцца маштабнасцю, уласцівай Цвірку ўвогуле, і адначасова камернасцю, інтымнасцю, кранальнасцю безабароннага і крохкага чалавечага побыту. Кветкі - адзін з «атамаў» прыроды, маленькая каштоўнасць яе грандыёзнай скарбніцы, і ўвасабленнем гэтай «дробязі» зацікавіўся ўжо вельмі сталы мастак. Раней ён глядзеў усё болын удалячынь, а тут прыгледзеўся да блізкіх рэчаў, да рэчаў у руках - магчыма, таму, што далячынь зрабілася менш дасягальная.
         Калі ў памяці ўзнаўляеш вобраз творчасці Цвіркі, дык пераважаюць уражанні моцы, шырыні, упэўненасці. Згадваюцца між іншым «паданні» пра выключную маэстрьпо мастака. Але, калі глядзіш на канкрэтныя творы, гэтае адчуванне значна дапаўняецца наяўнасцю відавочных рэфлексій майстра наконт драматызму, шматбаковасці не толькі прыгожага, але і пакутнага жыцця. Зрэдку ў тво- рах прысутнічае храм - як духоўная і эстэтычная кульмінацыя краявіду. Чамусьці ў ваяўніча «атэістычнай» дзяржаве мастаку даравалі гэта.
         Цвірка належаў да тых рэдкіх мастакоў, у лёсе якіх спалучаюцца вьпслючны талент, афіцыйнае прызнанне, жыццёвы поспех—дзякуючы супадзенню іх творчасці, уласных памкненняў з нейкімі істотнымі запатрабаван- нямі заказчыкаў і часу.
        
         В.У. Вайцэхоўская